పురాణాల ప్రకారం, కలియుగ దోషాల నుండి భక్తులను రక్షించడానికి శ్రీమహావిష్ణువు స్వయంగా వేంకటేశ్వరుడిగా వెలసిన పవిత్ర క్షేత్రం ఈ తిరుమల.
పూర్వం ఇది వరాహ క్షేత్రం. శ్రీవారి కోరిక మేరకు వరాహస్వామి ఆయనకు ఇక్కడ నివాసం ఉండటానికి స్థలం ఇచ్చారని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
స్వామివారి గర్భాలయంపై ఉన్న బంగారు గోపురాన్ని 'ఆనంద నిలయం' అంటారు. ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది మరియు ఆధ్యాత్మిక శక్తికి నిలయం
ఇక్కడ వెలసిన స్వామివారి విగ్రహం మానవ నిర్మితం కానే కాదు, అది ఒక 'స్వయంభూ' విగ్రహం అని భక్తులు నమ్ముతారు.
ఆలయ ప్రధాన ద్వారం వద్ద ఉన్న గొడ్డలి గుర్తు, పూర్వం ఒక భక్తుడు తెలియక స్వామివారిపై వేసిన దెబ్బకు ఆనవాలుగా చెబుతారు.
స్వామివారి గడ్డానికి నిత్యం పచ్చ కర్పూరం పూస్తారు. ఆ గాయం తగిలిన చోట ఉపశమనం కోసం ఈ ఆచారాన్ని పాటిస్తూ వస్తున్నారు.
గర్భాలయంలో శ్రీవారి విగ్రహం ముందు వెలిగే దీపాలు ఎన్నటికీ ఆరిపోవు. ఇవి కొన్ని వందల ఏళ్లుగా నిరంతరం వెలుగుతూనే ఉన్నాయి.
స్వామివారి విగ్రహం వెనుక చెవి పెట్టి వింటే, సముద్రపు అలల వంటి శబ్దం వినిపిస్తుందని అర్చకులు మరియు భక్తులు చెబుతుంటారు.
తిరుమల కొండల్లో సహజ సిద్ధంగా ఏర్పడిన 'శిలాతోరణం' ఉంది. స్వామివారు ఇక్కడి నుండే తిరుమలకు ప్రవేశించారని ఒక ప్రతీతి.
తిరుమల లడ్డూకు ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు ఉంది. దీని తయారీలో వాడే దినుసులు మరియు రుచి మరెక్కడా లభించని ప్రత్యేకమైన విశిష్టత.