యుధిష్ఠిరుడు ధర్మాన్ని పాటించాడు, కానీ ధర్మం అంటే కష్టం వచ్చినప్పుడు తప్పించుకోవడం కాదు; పరీక్షల మధ్య సత్యాన్ని నిలబెట్టడం, బాధతో కూడిన పాఠం నేర్పడం.
పాచిక ఆటలో అతని బలహీనత ధర్మం కాదు, మనుష్యదోషం; ఒక తప్పుడు నిర్ణయం రాజ్యం, గౌరవం, కుటుంబాన్నే ప్రమాదంలోకి నెట్టింది ఆ క్షణంలో అతని విధి మారింది.
ధర్మరాజు కావడం వల్లే శత్రువులు అతని నిజాయితీని ఆయుధంగా మార్చారు; చెడ్డవారు మంచివారి సింప్లిసిటీని ఉపయోగించుకుంటే నష్టం ఎక్కువగానే ఉంటుంది అని మహాభారతం గాఢంగా చెప్పే సందేశం.
ధర్మాన్ని అనుసరించే వ్యక్తి కూడా వివేకం కోల్పోతే పడిపోతాడు; యుధిష్ఠిరుడు సత్యవంతుడే అయినా, సమయోచిత నిర్ణయంలో విఫలమయ్యాడు అప్పుడే ధర్మానికి తోడుగా జ్ఞానం అవసరమవుతుంది.
ద్రౌపదిని పణంగా పెట్టడం అతని జీవితంలో అతి పెద్ద నైతిక పతనం; అక్కడ ధర్మరాజు కూడా తన లోపాలను ఎదుర్కొన్నాడు అది అతని బాధకు మూలకారణం అయ్యింది.
మహాభారతం చెప్పేదేమిటంటే, ధర్మం వెంటనే ఫలితం ఇవ్వదు; కొన్నిసార్లు ముందు నష్టం, అవమానం, వేదన ఇచ్చి తర్వాత విజయాన్ని అందిస్తుంది అదే యుధిష్ఠిరుడి జీవితంలోని సత్య పాఠం.
అతను అన్నగా, రాజుగా, భర్తగా ఎన్నో బాధ్యతల మధ్య చిక్కుకున్నాడు; ఒక ధర్మాన్ని కాపాడుతూ మరో ధర్మాన్ని కోల్పోయే స్థితి వచ్చింది అందుకే కొన్నిసార్లు అతని నిర్ణయాలు తడబడ్డాయి.
కర్మఫలం తప్పించలేనిది; పూర్వకర్మలు, ప్రస్తుత తప్పులు, కాలపరీక్ష కలిసి యుధిష్ఠిరుడి పతనాన్ని తాత్కాలికంగా అనివార్యంగా చేశాయి, మనిషి జీవితం ఎలా మలుపుతిరుగుతుందో అనే విషయం మహాభారతం చూపించింది.
ధర్మాన్ని పాటించడం ఓటమి కాదు; కష్టాల తర్వాత కూడా అధర్మంగా మారకపోవడం నిజమైన విజయం అని యుధిష్ఠిరుడు తన జీవితం ద్వారా చూపించాడు.
చివరికి అతను అన్నీ కోల్పోయినట్టే కనిపించినా, అదే అనుభవం అతన్ని మరింత పరిపక్వుడిగా మార్చి నిజమైన రాజ్యాధికారానికి సిద్ధం చేసింది ఆ బాధే అతని విజయానికి బాటైంది.