గంగమ్మ… గోదారమ్మ… అంటూ నదులను మాతృరూపంలో పిలుచుకునే మన సంప్రదాయంలో… బ్రహ్మపుత్ర నదిని మాత్రం పురుషరూపంలో ఎందుకు పిలుస్తారు?
ఈ ప్రత్యేకమైన పిలుపు ఎందుకు వచ్చింది? అసలు ఆ పేరుకు అర్థం ఏమిటి? భారతదేశంలో పురుషరూపంగా భావించే నది ఇదొక్కటేనా? ఈ ప్రచారంలో నిజమెంత? ఈ ఆర్టికల్ లో తెలుసుకుందాం!
బ్రహ్మపుత్ర నది పేరుకు అర్థం ఏమిటి?
‘బ్రహ్మపుత్ర’ అనే పేరును రెండు భాగాలుగా చూడవచ్చు. ‘బ్రహ్మ’ అంటే సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు. ‘పుత్ర’ అంటే కుమారుడు. అంటే బ్రహ్మపుత్ర అనే పేరుకు ‘బ్రహ్మ కుమారుడు’ అని అర్థం.
అస్సాం ప్రభుత్వానికి చెందిన కామరూప్ జిల్లా జలవనరుల విభాగం కూడా ఈ పేరుకు “Son of Brahma” అనే అర్థాన్ని పేర్కొంది. నదికి ఉన్న పురుషరూప భావనను అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ పేరు ముఖ్యమైన ఆధారం.
ఒక ప్రాంతంలోని ప్రజలు ప్రకృతిని ఎలా చూస్తారో, దానికి ఎలాంటి పేర్లు పెడతారో తెలుసుకోవడానికి ఇలాంటి పేర్లు ఉపయోగపడతాయి. బ్రహ్మపుత్ర అనే పేరు కూడా భౌగోళిక పరిచయంతోపాటు ఒక సాంస్కృతిక భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
బ్రహ్మపుత్రను ‘మగ నది’ అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
బ్రహ్మపుత్ర పేరులోని ‘పుత్ర’ అనే పదం పురుష సంబంధమైన అర్థాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ పేరుతో ముడిపడిన సంప్రదాయ భావన వల్ల దీనిని ‘మగ నది’ లేదా ‘పురుష నది’ అని వ్యవహరిస్తారు.
అస్సాం పర్యాటక శాఖ ప్రచురించిన కథనంలో కూడా బ్రహ్మపుత్రను ‘male river’గా పేర్కొన్నారు. ఆ ప్రాంత ప్రజల సంస్కృతి, జీవన విధానంతో ఈ నదికి ఉన్న అనుబంధాన్ని వివరించారు.
అయితే నది విశాలంగా ఉంటుంది కాబట్టో, ఉద్ధృతంగా ప్రవహిస్తుంది కాబట్టో దానిని శాస్త్రీయంగా ‘మగ నది’గా వర్గీకరించారని అనుకోకూడదు. ఈ పిలుపును నమ్మకం, సంప్రదాయం అనే నేపథ్యంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి.
‘మగ నది’ అనేది సంప్రదాయంగా వచ్చిన పిలుపు మాత్రమే. నిజానికి నదులకు ఆడ, మగ అనే తేడా ఉండదు.
భారతదేశంలో ‘మగ నది’ ఇదొక్కటేనా?
“Which is the only male river in India?” అనే ప్రశ్నకు నార్మల్ స్టోరీస్ లో తరచుగా బ్రహ్మపుత్ర అనే సమాధానం కనిపిస్తుంది. అస్సాం పర్యాటక శాఖ కథల్లోనూ దీనిని ఏకైక ‘మగ నది’గా పేర్కొన్నారు.
అయితే ఈ విషయంపై అన్ని మ్యాగజైన్లు ఒకే విధంగా చెప్పడం లేదు. “సోన్ నది”ని కూడా సంప్రదాయపరంగా పురుషరూపంగా భావిస్తారని టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా కథనం పేర్కొంది. అందువల్ల ‘భారతదేశంలోని ఏకైక మగ నది’ అనే వాక్యాన్ని ఎలాంటి వివరణ లేకుండా ఖచ్చితమైన వాస్తవంగా చెప్పడం సరైంది కాదు.
ఇంకా స్ట్రైట్ గా చెప్పాలంటే… “భారతదేశంలో పురుషరూపంగా ప్రసిద్ధి చెందిన నదుల్లో బ్రహ్మపుత్ర ఒకటి” అని చెప్పొచ్చు. ఇలా చెప్పడం వల్ల దాని ప్రత్యేకత తెలుస్తుంది. ఇతర నదులకు సంబంధించిన సంప్రదాయాలను కూడా ఇగ్నోర్ చేసినట్లు ఉండదు.
బ్రహ్మపుత్ర నది ఎక్కడ ప్రవహిస్తుంది?
బ్రహ్మపుత్ర టిబెట్ నుంచి భారతదేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. తరువాత అస్సాం మీదుగా బంగ్లాదేశ్‌కు వెళుతుంది. అక్కడి నదీ వ్యవస్థలో కలిసిన జలాలు చివరికి బంగాళాఖాతానికి చేరుతాయి. ఈ ప్రవాహ మార్గాన్ని అస్సాం జలవనరుల శాఖ వివరిస్తోంది.
ప్రాంతాన్ని బట్టి ఈ నదికి పేర్లు కూడా మారుతాయి. టిబెట్‌లో యార్లుంగ్ త్సాంగ్పో, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో సియాంగ్ లేదా దిహాంగ్ అనే పేర్లతో పిలుస్తారు. అస్సాంలో బ్రహ్మపుత్రగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఒకే నది వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు పేర్లతో పరిచయం కావడం ఆసక్తికరమైన విషయం. ఆ పేర్ల ద్వారా స్థానిక భాషలు, ప్రజల అనుబంధం గురించి కూడా తెలుసుకోవచ్చు.
అస్సాం ప్రజలకు బ్రహ్మపుత్ర ఎందుకు ప్రత్యేకం?
అస్సాం ప్రజల జీవితంలో బ్రహ్మపుత్రకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. వారి రోజువారీ జీవితంతోపాటు సాహిత్యం, పాటలు, సాంస్కృతిక గుర్తింపుతోనూ ఈ నది ముడిపడి ఉంది. ప్రముఖ కళాకారుడు భూపేన్ హజారికా పాటల్లో కూడా బ్రహ్మపుత్రకు సంబంధించిన భావాలు కనిపిస్తాయని అస్సాం పర్యాటక శాఖ వివరిస్తోంది.
అయితే ఈ నదితో ఉన్న అనుబంధంలో సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. వర్షాకాలంలో భారీ వర్షాలు, ఉపనదుల నుంచి వచ్చే ప్రవాహాలు వరద సమస్యలను పెంచుతాయి. అందువల్ల బ్రహ్మపుత్ర గురించి తెలుసుకునేటప్పుడు దాని సాంస్కృతిక విశేషాలతోపాటు వరదల ప్రభావాన్ని కూడా అర్థం చేసుకోవాలి..
ఇది కూడా చదవండి: కృష్ణా నదిలో కొట్టుకొచ్చిన అతి పురాతన విగ్రహాలు
ముగింపు
బ్రహ్మపుత్ర నదిని ‘మగ నది’ అని పిలవడం వెనుక దాని పేరులోని ‘బ్రహ్మ కుమారుడు’ అనే అర్థం, సాంస్కృతిక భావన ఉన్నాయి. దీనిని నదికి సంబంధించిన శాస్త్రీయ లక్షణంగా భావించకూడదు.
అలాగే ‘భారతదేశంలోని ఏకైక మగ నది’ అనే ప్రచారాన్ని చదివినప్పుడు ఇతర సంప్రదాయాల గురించి కూడా తెలుసుకోవడం అవసరం. ఒక చిన్న ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికితే… నది పేరుతోపాటు భాష, సంస్కృతి, భౌగోళిక విశేషాలు కూడా మనకు పరిచయమవుతాయి.