యమ దీపం… దీపావళి సమయంలో కొన్ని కుటుంబాలు ఇంటి బయట ప్రత్యేకంగా వెలిగించే దీపం. సాధారణంగా పండుగ రోజు దీపాలు వెలిగించడం మనకు తెలుసు. కానీ యమధర్మరాజు పేరుతో ఒక దీపాన్ని సమర్పించడం వెనుక ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయం ఉంది.
అసలు ఈ యమ దీపం ఎందుకు వెలిగిస్తారు? ఆ దీపాన్ని యముడికి ఎందుకు సమర్పిస్తారు? దీని వెనుక ఉన్న అసలు కథ ఏమిటి? తెలుసుకుందాం.
యమ దీపం అంటే ఏమిటి?
యమధర్మరాజును ఉద్దేశించి వెలిగించే దీపాన్నే యమ దీపం అంటారు. ఈ ఆచారాన్ని ‘యమ దీపదానం’ అని కూడా పిలుస్తారు. దీపావళికి ముందు వచ్చే ధనత్రయోదశి సాయంత్రం ఇంటి బయట దీపాన్ని వెలిగించడం అనేక కుటుంబాల్లో పాటించే సంప్రదాయం.
తెలుగు పంచాంగ పద్ధతిలో ఈ తిథి ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశిగా వస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో ధన్‌తేరస్‌గా పిలిచే పండుగతోనూ దీనికి సంబంధం ఉంది. కుటుంబ సభ్యుల దీర్ఘాయుష్షును కోరుకోవడం ఈ ఆచారంలోని ప్రధాన భావం.
యమ దీపం ఎందుకు వెలిగిస్తారు?
మనకు ఇష్టమైనవారు క్షేమంగా ఉండాలని కోరుకోవడం సహజం. పెద్దలు ఆరోగ్యంగా ఉండాలి… పిల్లలు సంతోషంగా జీవించాలి… కుటుంబానికి అనుకోని కష్టాలు రాకూడదు… అనే కోరికతో భక్తులు దేవతలను ప్రార్థిస్తారు.
యమ దీపదానంలోనూ ఇలాంటి ప్రార్థనే కనిపిస్తుంది. యమధర్మరాజు అనుగ్రహంతో అపమృత్యు భయం తొలగాలని కోరుకుంటారు. ఈ భయం తొలగి, ఆయుష్షు కలగాలనే విశ్వాసం యమ దీపం సంప్రదాయంలో ముఖ్యమైనది.
ఈ దీపాన్ని వెలిగిస్తే కుటుంబ సభ్యులకు అకాల మరణ భయం తొలగి, ఆయురారోగ్యాలు కలుగుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అందుకే కుటుంబ క్షేమాన్ని కోరుకుంటూ యమ దీపదానం చేస్తారు. కంచి కామకోటి పీఠం ప్రచురించిన వివరణలోనూ ఈ సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.
అయితే దీపం వెలిగించడం వల్ల ప్రమాదాలు జరగకుండా ఆగిపోతాయని హామీ ఏమీ ఇవ్వలేము. ఇది కుటుంబ క్షేమాన్ని కోరుతూ ఆచరించే మతపరమైన నమ్మకం మాత్రమే.
అయితే… యమ దీపాన్ని కుటుంబ రక్షణతో ముడిపెట్టే నమ్మకానికి సంబంధించి ఓ పురాణ కథ ప్రచారంలో ఉంది. ఆ ఆ కథను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
హిమరాజు కుమారుడి కథ ఏమిటి?
పూర్వం హిమ అనే రాజుకు ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. జ్యోతిష్యులు ఆ బాలుడి జాతకాన్ని చూసి, “ఇతనికి వివాహమైన నాల్గవ రోజున పాము కాటు వల్ల మరణం సంభవిస్తుంది” అని చెప్పారు. రాజు తన కుమారుడిని రక్షించుకోవడానికి, ఏ పాము కూడా ప్రవేశించలేని విధంగా యమునా నది ఒడ్డున ఒక సురక్షితమైన అంతఃపురాన్ని నిర్మించి, అక్కడే పెంచాడు.
ఆ యువకుడికి వివాహం జరిగింది. జ్యోతిష్యులు చెప్పినట్లుగా పెళ్ళైన నాల్గవ రోజు వచ్చింది. ఆ రాత్రి అతని ప్రాణాలు తీయడానికి యమదూతలు వచ్చారు. అయితే, ఆ యువకుడి భార్య తన భర్తను కాపాడుకోవడానికి ఒక ఉపాయం చేసింది. అంతఃపురం సింహద్వారం వద్ద, గది నిండా తన నగలను, బంగారాన్ని కుప్పగా పోసింది. కోట అంతటా ఎక్కడా చీకటి లేకుండా దీపాలను వెలిగించింది. అంతేకాకుండా, తన భర్త నిద్రపోకుండా రాత్రంతా కథలు, పాటలు పాడుతూ మేల్కొనేలా చేసింది.
యమధర్మరాజు ఆ యువకుడి ప్రాణాలు తీయడానికి భయంకరమైన సర్ప రూపంలో అక్కడికి వచ్చాడు. కానీ, అక్కడ వెలిగించిన దీపాల కాంతికి, బంగారు నగల మెరుపులకు అతని కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపాయి. అతని భార్య పాడుతున్న మధురమైన పాటలకు ముగ్ధుడై, ఆ సర్పం నగలలోనే కూర్చుండిపోయింది. అలా రాత్రంతా గడిచిపోయింది. మరుసటి రోజు ఉదయం (చతుర్దశి) అవ్వడంతో ఆ యువకుడి ప్రాణగండ సమయం దాటిపోయింది. అతని భార్య చాకచక్యం, భక్తికి మెచ్చిన యముడు ఆమె భర్తకు ప్రాణభిక్ష పెట్టి వెళ్ళిపోయాడు.
హిమరాజు కుమారుడికి సంబంధించిన ఈ భక్తి కథనం సుమధ్వ సేవ అందించిన ధనత్రయోదశి వివరణలో కూడా కనిపిస్తుంది.
ఈ సంఘటన జరిగిన రోజు ధన త్రయోదశి. అందుకే ఆ రోజు సాయంత్రం యమధర్మరాజు ప్రీత్యర్థం దీపం వెలిగిస్తే, ఆ ఇంట్లోని వారికి అకాల మరణం సంభవించదని నమ్ముతారు.
అంతేకాదు, ప్రచారంలో ఉన్న ఒక భక్తి కథనం ప్రకారం, ధనత్రయోదశి సాయంత్రం తన పేరుతో ఇంటి బయట దీపం వెలిగించేవారికి అకాల మరణ భయం తొలగుతుందని యమధర్మరాజు తన దూతలకు చెప్పినట్లు చెబుతారు. ఈ నమ్మకంతో కుటుంబ సభ్యుల క్షేమం, దీర్ఘాయుష్షును కోరుకుంటూ యమ దీపాన్ని వెలిగిస్తారు.
యమ దీపాన్ని దక్షిణ దిశగా ఎందుకు ఉంచుతారు?
సంప్రదాయంలో దక్షిణ దిశను యమధర్మరాజుతో పోలు స్తారు. అందుకే యముడికి సమర్పించే దీపాన్ని ఇంటి బయట దక్షిణాభిముఖంగా ఉంచే ఆచారం ఉంది.
వేదఘోషం అందించిన యమ దీపదాన వివరణలో సూర్యాస్తమయం తరువాత నువ్వుల నూనెతో దీపాన్ని వెలిగించి, ఇంటి బయట దక్షిణ దిశవైపు ఉంచాలని పేర్కొన్నారు. ఇది యమధర్మరాజును ఉద్దేశించి చేసే దీప సమర్పణగా భావిస్తారు.
యమ దీపం ఎలా వెలిగిస్తారు?
సాధారణంగా పాటించే విధానం ఇలా ఉంటుంది:
- ఇంటి బయట దీపం ఉంచే ప్రదేశాన్ని శుభ్రం చేస్తారు.
- మట్టి ప్రమిదలో నువ్వుల నూనె పోసి వత్తిని ఉంచుతారు.
- సాయంత్రం సూర్యాస్తమయం తరువాత దీపాన్ని వెలిగిస్తారు.
- తమ సంప్రదాయం ప్రకారం దక్షిణాభిముఖంగా ఉంచుతారు.
- కుటుంబ సభ్యుల క్షేమం, దీర్ఘాయుష్షు కోసం ప్రార్థిస్తారు.
ఈ సంప్రదాయం నుంచి మనం నేర్చుకోవలసిన సందేశం
కుటుంబ సభ్యుల కోసం ఒక దీపాన్ని వెలిగించి ప్రార్థించడం… వారి పట్ల మనకున్న ప్రేమను గుర్తుచేసే సందర్భంగా భావించవచ్చు.
పండుగ అంటే అలంకరణలు, కొత్త వస్తువులు మాత్రమే కాదు. మనతో ఉన్నవారి విలువను గుర్తించడం కూడా. ఇంట్లో పెద్దలను పలకరించడం, వారి అవసరాలు తెలుసుకోవడం, పిల్లలకు సంప్రదాయాల వెనుక భావాన్ని వివరించడం ద్వారా ఈ సందర్భాన్ని మరింత అర్థవంతంగా చేసుకోవచ్చు.
కుటుంబ క్షేమం కోసం చేసే ప్రార్థనకు తోడుగా, రోజువారీ జీవితంలో ఒకరినొకరు జాగ్రత్తగా చూసుకోవడం కూడా అవసరం.
ముగింపు:
యమ దీపం ఎందుకు వెలిగిస్తారు అంటే… కుటుంబ సభ్యులకు దీర్ఘాయుష్షు కలగాలని, అకాల మరణ భయం తొలగాలని కోరుకుంటూ వెలిగించే దీపం. ధనత్రయోదశి రోజు చేసే ఈ దీపదాన సంప్రదాయం… మనవారిపై ప్రేమ, ఆరోగ్యం పట్ల శ్రద్ధ, సంతోషంగా ఉండాలనే ఆకాంక్ష—ఇవే ఈ ఆచారాన్ని మనసుకు దగ్గర చేస్తాయి.
ఇది కూడా చదవండి: అదృష్టం ఎప్పుడూ మీ వెంటే ఉండాలంటే… దీపావళికి ఈ 8 ప్రదేశాల్లో దీపాలు వెలిగించాలి..!
👉మీ ఇంట్లో యమ దీపం వెలిగించే సంప్రదాయం ఉందా? మీరు పాటించే విధానాన్ని కామెంట్‌లో తెలియజేయండి.